Ὁ ὀρθόδοξος ναὸς ἀποτελεῖ μία μικρογραφία τοῦ ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου σύμπαντος κόσμου. Κατὰ τὸν ἅγιο Συμεὼν Θεσσαλονίκης ὁ ναὸς εἶναι εἰκὼν τῆς Θείας Ἐκκλησίας καὶ παριστάνει ὅ,τι ὑπάρχει εἰς τὴν γῆν, ὅ,τι ὑπάρχει εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ὅ,τι ὑπάρχει ὑπεράνω τοῦ οὐρανοῦ. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ εἰκονογραφικὸς διάκοσμος τῆς ἐκκλησίας περιλαμβάνει ὅλους ἐκείνους ποὺ Τὴν συγκροτοῦν: ἀπὸ τὸν Χριστό, τὸν ἀρχηγὸ καὶ κεφαλή της, ποὺ εἶναι ἱστορημένος στὸ κέντρο τοῦ τρούλλου, τοὺς προφῆτες ποὺ προετοίμασαν τὸν κόσμο γιὰ τὴν ἔλευσή του, τοὺς εὐαγγελιστὲς ποὺ μὲ τὸν λόγο τους ἕνωσαν τὸν οὐρανὸ μὲ τὴ γῆ - γιʼ αὐτὸ καὶ ἱστοροῦνται στὰ τέσσερα σημεῖα ποὺ ἑνώνουν τὸν τροῦλλο μὲ τὸ ὑπόλοιπο οἰκοδόμημα - μέχρι τοὺς μάρτυρες καὶ ὁσίους, ποὺ ἁγίασαν, ἂν καὶ ἦταν ἄνθρωποι σὰν καὶ ἐμᾶς, καὶ ζωγραφίζονται λίγο ψηλότερα ἀπὸ τὸ δάπεδο τοῦ ναοῦ, ὅπου ἵστανται οἱ πιστοί, γιὰ νὰ τοὺς συμπαραστέκονται καὶ νὰ τοὺς συμβουλεύουν. Τίποτα δὲν τοποθετεῖται τυχαῖα, ἀλλὰ ἀντίθετα τὸ κάθε τὶ ἔχει τὴ δική του χρησιμότητα καὶ συμβολισμό, ὥστε ὅλα τὰ στοιχεῖα ποὺ συνθέτουν τὸν ναὸ, ἁρμονικὰ δεμένα, νὰ φανερώνουν στὸν εἰσερχόμενο ὅτι βρίσκεται σ᾿ ἕνα μέρος ἱερό.
Ὅλοι οἱ ὀρθόδοξοι ναοὶ εἶναι ἁγιογραφημένοι. Πρὶν μιλήσουμε γιὰ τὸ Καθολικό τῆς μονῆς, ἀξίζει νὰ ἀναφερθοῦμε μὲ συντομία στὴ βυζαντινὴ ἁγιογραφία.
Ἀπὸ μία ἄποψη ἡ ὀρθόδοξη ἁγιογραφία ποὺ ἀποτελεῖ τὴν εἰκαστικὴ γλῶσσα τῆς ἐκκλησίας, θὰ μποροῦσε νὰ θεωρηθεῖ ὅτι ἔχει κάποια κοινὰ στοιχεῖα μὲ τὴ μοντέρνα ζωγραφική, στὸ βαθμὸ πού, ὅπως καὶ αὐτή, δὲν εἶναι μίμηση τοῦ ὀπτικοῦ φαινομένου ἀλλὰ ἔκφραση τῆς πνευματικῆς ἀναζητήσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ λέξη εἰκόνα ἐτυμολογεῖται ἀπὸ τὸ ρῆμα «εἴκω», ποὺ σημαίνει ὁμοιάζω, καὶ κατὰ τὸν Μέγα Βασίλειο ἡ φύση τῆς εἰκόνας εἶναι ἡ μίμηση τοῦ Ἀρχετύπου. Ἡ εἰκόνα μᾶς μεταφέρει τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ. «Ὅπως ὁ λόγος τῆς Γραφῆς εἶναι λεκτικὴ εἰκόνα, ἔτσι καὶ ἡ εἰκόνα εἶναι ζωγραφισμένος εὐαγγελικὸς λόγος», γράφει ὁ καλλιτέχνης καὶ κριτικὸς τέχνης Λέων Οὐσπένσκι.
Γιὰ τοὺς πιστοὺς ἡ εἰκόνα δὲν εἶναι ἕνα ἁπλὸ ἔργο τέχνης, ἀλλὰ θεωρεῖται λειτουργικὸ σκεῦος, ποὺ ἁγιάζει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν φέρνει σὲ ἄμεση σχέση μὲ τὸ εἰκονιζόμενο πρόσωπο.
Αν παρατηρήσουμε μία βυζαντινὴ εἰκόνα, θὰ διαπιστώσουμε ὅτι δὲν ὑπάρχει φυσιοκρατικὴ ἀναπαράσταση τοῦ χώρου, τῶν πραγμάτων καὶ τῶν προσώπων. Ἡ προοπτικὴ εἶναι ἐλεύθερη, τὸ βάθος ἀπουσιάζει. Τὰ φυσικὰ σχήματα ἀλλὰ καὶ τὰ χρώματα μεταμορφώνονται, γιὰ νὰ ἐκφράσουν μιὰν ἄλλη πραγματικότητα, τὴν πνευματική. Τὸ φῶς εἶναι ἐσωτερικὸ καὶ διαχέεται χωρὶς νὰ δημιουργεῖ σκιές, μὲ τρόπο μυστικό, καθὼς τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα δὲν φαίνεται νὰ φωτίζονται ἀπὸ κάποια ἐξωτερικὴ πηγὴ φωτός. Ὁ σχηματοποιημένος καὶ πολλὲς φορὲς γεωμετρικὸς σχεδιασμὸς προσδίδει κάτι τὸ ἐξωπραγματικὸ καὶ ἱερό. Ἡ λιτότητα καὶ ἡ ἁπλότητα ἀποσποῦν τὴ σκέψη μας ἀπὸ κάθε γήινο καὶ περιττό, ἐπικεντρώνοντας τὴν προσοχή μας στὴν ἄυλη πραγματικότητα. Ἡ ἀπόκοσμη ὀμορφιὰ μιᾶς εἰκόνας, ποὺ εἶναι ἁγιογραφημένη μὲ αὐτοὺς τοὺς κανόνες, ξενίζει τὴ λογικὴ καὶ μᾶς ἀνάγει στὸ χῶρο τῆς ἀρχέγονης ὡραιότητας.
Στοὺς ναοὺς τῶν μοναστηριῶν τῶν Μετεώρων οἱ τοιχογραφίες ἔχουν φιλοτεχνηθεῖ ἀπὸ ἁγιογράφους τῆς λεγομένης Κρητικῆς Σχολῆς, ποὺ μεσουρανεῖ τὸν 16ο αἰώνα. Κύρια χαρακτηριστικὰ τῆς σχολῆς αὐτῆς εἶναι ἡ ἁπλότητα, ἡ λιτότητα, ὁ μυστικὸς καὶ ἀσκητικὸς χαρακτήρας. Τὰ χρώματα δὲν ἔχουν ἐκτεταμένη κλίμακα καὶ οἱ συνδυασμοί τους δημιουργοῦν ἤρεμες ἁρμονίες. Ἡ τέχνη αὐτὴ ἀναδίδει ἔντονη σεμνοπρέπεια, κατάνυξη, εὐλάβεια, ἱεροπρέπεια. Εἶναι ἡ τέχνη τῶν λεπτῶν συναισθημάτων καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ζωῆς.
Τὸ φῶς εἶναι λιγοστὸ καὶ μοιάζει νὰ πηγάζει ἀπὸ κάποιο βάθος. Χαρακτηρίζεται ὡς ἡ τέχνη τῶν μοναστηριῶν.